Blog / 23 maart '20 / Landelijk

Arno van der Veen

Corona-crisis: failliet van oude politiek

Het COVID-19 virus is inmiddels wereldwijd uitgebroken en ook Nederland is zwaar getroffen. De komende maanden zullen zwaar worden en velen zullen in hun persoonlijke omgeving de gevolgen merken en mogelijk zelf ziek worden. De angst wordt voelbaar, de toekomst van velen staat op losse schroeven. Een oude neoliberale politieke reflex lijkt een stempel te gaan drukken op onze toekomst, tenzij wij daartegen in opstand komen.

In ons land zijn maatregelen getroffen die moeten leiden tot ‘sociale onthouding’, waarbij we fysiek contact mijden en waar mogelijk thuisblijven. Scholen zijn dicht en, behalve supermarkten, sloten ook veel winkels en horecazaken de deuren. Maar ondanks de maatregelen blijft het aantal besmettingen, ernstig zieken en zelfs doden oplopen. In het land zijn velen die nu al op wat voor manier de gevolgen van het virus meemaken, of hier de komende tijd te maken mee krijgen. Hen wens ik de komende tijd veel sterkte toe. De crisis vraagt veel van velen. Waar veel mensen vanuit huis werken of studeren, staat ziekenhuis- en ander zorgpersoneel op om de zorg te bieden die nodig is. Onderwijzers staan op om studenten en scholieren van thuisonderwijs te voorzien. Schoonmakers, personeel in het openbaar vervoer en al die mensen die nu vrijwillig of noodgedwongen mantelzorg bieden staan op. Vakkenvullers staan op om een ieder te voorzien van voldoende gevulde schappen in tijden van hysterisch hamstergedrag.

Samenleving in crisis

We zijn terecht bezig met de crisis in het hier en nu, maar we mogen niet blind zijn voor de mogelijke maatschappelijke gevolgen in de toekomst. Voor mensen met tijdelijke contracten, flexcontracten en ZZP’ers breken in ieder geval onzekere tijden aan. Kleine ondernemers komen in de financiële problemen doordat ze minder of zelfs geen omzet draaien, maar hun vaste lasten doorgaan. Ook verschillende grote multinationals komen in nood, doordat grootaandeelhouders ze keihard laten vallen en massaal aandelen verkopen. Waar ook ter wereld zijn mensen bezig met overleven en zorgen voor elkaar, terwijl de rijken der aarden bezig zijn met het veiligstellen van hun winsten. Zij trekken hun geld weg bij bedrijven die getroffen worden door het virus en stallen het op plekken die wel winst opleveren. Soms onopvallend, soms op het lompe af. Recent werd bekend dat in de VS Republikeinse senatoren na geheime inlichtingen over COVID-19 hun aandelen in hotelketens verkochten. In Nederland stond luchtvaartmaatschappij KLM vooraan de rij voor noodsteun vanuit de overheid, omdat investeerders massaal de hand op de knip zetten. Solidariteit hebben deze mensen alleen met zichzelf.

Alles is politiek

Vanuit velen in de politiek komt de oproep te ‘depolitiseren’, een geluid dat ook in de samenleving hoorbaar is. Dat snap ik, wij zijn bezig met onze naasten en ons bestaan. Maar we moeten onszelf blijven herinneren dat het grote geld zich juist op deze momenten van haar slechtste kant laat zien en zij de tegenstellingen vergroten. De maatregelen van ons kabinet zorgen voor een snoeiharde economische herverdeling, waar we ons geld gaan steken in enorme private ondernemingen waar de winsten de afgelopen jaren tegen de plinten klotsten. Ondertussen rennen de aandeelhouders met de winsten van de laatste jaren onder de armen weg. In de toekomst zullen we zien dat we weer willen investeren in dat wat direct ‘economische waarde’ oplevert, waardoor de publieke sector – die nu juist het hart van de samenleving bewijst te zijn – nog verder onder druk komt te staan. Een oude reflex die we ook zagen na de bankencrisis van 2008, oliecrisis van 1973 en van 1979 of op andere momenten dat bedrijven of sectoren die ‘too big to fail’ zijn in de problemen komen. De logica en hoop van neoliberalen is dat van die enorme koek die we uitdelen, er wat kruimels belanden bij ons: de werkenden. Bij hen die nu vanwege hun 0-urencontract of ZZP-constructie geen werk hebben, hun tijdelijk contract niet verlengt zien worden of waar ontslag dreigt. 

Steunen, herbezinnen, organiseren

De huidige maatregelen zijn het toonbeeld van oude politiek. Het is tijd voor nieuwe politiek, waarin we zeggenschap krijgen over de grote bedrijven die zo van levensbelang zijn voor ons dagelijks bestaan. Als aandeelhouders in tijden van crisis wegrennen, moeten we hen niet belonen door blind geld te doneren. We moeten zorgen dat we meeprofiteren van de winsten als het weer goed gaat, door bedrijven die nu in zwaar weer verkeren in publieke handen te nemen. Als deze crisis iets laat zien, is dat het kapitalisme met al haar economische wetten een gefaald experiment is. De economie als exacte wetenschap staat op de tocht. Wie gelooft nog dat je een periode van vijftig jaar een aaneenschakeling van economische groei kunt hebben - zoals het Centraal Planbureau bij verkiezingsprogramma’s voor ons berekent - wanneer we in de afgelopen vijftig jaar drie grote economische recessies hebben gehad en nu mogelijk voor een volgende staan? Wie gelooft nog dat we na dit virus weer onze oude economie kunnen opbouwen zoals deze was, met een aanstormende klimaatcrisis voor de deur?

De komende periode zal voor velen zwaar zijn. We zullen er voor elkaar moeten zijn en onderlinge solidariteit weten te organiseren. Laat dit een periode worden waarin we de mensen steunen die onze samenleving draaiende houden, maar we ons ook herbezinnen op wat komen gaat. Het is tijd om afscheid te nemen van de oude politiek, die nu een haar stempel op onze toekomst probeert te drukken. Meer dan ooit is er een massabeweging nodig die verandering afdwingt en mensen organiseert voor een nieuwe politiek. Een politiek die voorbij gaat aan de economische wetten van het kapitalisme en die bouwt aan een samenleving van solidariteit en zeggenschap. Die beweging kan wat mij betreft online groeien en zodra het veilig is massaal de straten op. Voor politiek die er voor iedereen is, ook in crisistijd. Voor socialistische politiek.