Blog / 12 juni '18 / Landelijk

Lisa de Leeuw

Verover de toekomst

Een aangepaste versie van deze toespraak sprak Lisa de Leeuw uit op de algemene ledenvergadering van 10 juni 2018 nadat ze tot voorzitter van ROOD werd herkozen.

2018 is een bijzonder jaar voor socialisten, om drie belangrijke redenen.

Om te beginnen is het aanstaande 15 september precies 10 jaar geleden dat de financiële crisis uitbrak. Het is 10 jaar geleden dat Lehman Brothers failliet ging en de grootste economische crisis sinds de jaren dertig ontstond. Het is 10 jaar geleden dat de ING bank in Nederland 10 miljard euro kreeg van de Nederlandse staat. En inmiddels – 10 jaar later – kunnen we concluderen dat er fundamenteel helemaal niets is veranderd. Banken schrijven zelf mee aan wetgeving die hun handelen moet inperken en hebben politici in hun zak. Banken zijn sinds de crisis alleen maar groter geworden en de mondiale schuldenlast is hoger dan ooit. Het is wachten op de volgende crisis. Ondertussen flitst het kapitaal al sinds de jaren negentig – na politieke keuzes - de wereld over en kent geen grenzen, maar zijn landen de grip volledig kwijtgeraakt. En dat zie je terug in de verdeling: inmiddels bezit de rijkste 1 procent van de wereld meer dan de rest van de wereld bij elkaar.

En terwijl het kapitaal verder flitst, dendert ook de ideologie van de huidige tijd maar door. Dat we als collectief grote problemen kunnen oplossen, is volledig op de achtergrond geraakt sinds het vrijemarktdenken ongeveer ons hele leven in bezit nam. Sterker nog, jonge mensen nu zijn een volledig product van onze tijd en de heersende ideologie. Een ideologie die ons te vaak heeft geleerd dat we weinig meer zijn dan individualistische, bevrediging zoekende, egoïstische consumenten. Dertig jaar lang is het mantra van marktdenken herhaald en zijn wij opgegroeid met het idee dat we niet buiten de lijntjes van het kapitalisme kunnen kleuren.

Rutte zegt: visie is de olifant die het uitzicht belemmert. En dat is logisch. Het is logisch dat Rutte, een liberaal, een kapitalist, er baat bij heeft als wij met zijn allen denken dat er geen ideologie meer is. En dat ideologieën gevaarlijk zijn. Ondertussen leven we in zíjn ideologie: die van het marktdenken. Het is logisch dat de mensen die profiteren van dit systeem, het systeem niet bevragen. Zij drijven op hun luchtbedje mee met de stroom, terwijl de negentig procent niet mee kan drijven. Wij zijn degenen die er tegenin moeten zwemmen. Fundamentele kritiek op het systeem hoor je dan ook bijna nooit. Je zag het toen het over de salarisverhoging van de ING-topman ging. Iedereen sprong verontwaardigd op de bres: een salarisverhoging van 50%? Belachelijk! Wat een graaier! En je zag het ook met het afschaffen van de dividendbelasting: Een cadeau van 1,6 miljard voor het grootkapitaal? Belachelijk! En wat een sukkel die Rutte, dat hij zich zo voor het karretje laat spannen door een paar grote bedrijven. Het debat in de Kamer ging over welk telefoontje wanneer waar wel en niet was gepleegd. Maar waar het debat niet over gaat is dat die bankiers en Rutte slechts doen wat volstrekt logisch is. We mogen er dan boos over zijn, maar niet verrast. Zij doen exact wat het systeem van ze vraagt. Ze volgen precies de wetten van het kapitalisme. Als het kapitaal erom vraagt, bukt Rutte.

En dat brengt me bij de tweede reden waarom 2018 zo’n belangrijk jaar is. Het is dit jaar 200 jaar geleden dat Karl Marx werd geboren. En zijn theorieën over de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal zijn misschien wel relevanter dan ooit. Belastingen voor het kapitaal worden lager, maar ondertussen moeten wij langer doorwerken in steeds grotere onzekerheid. Het kapitaal wil rendement en hoge winsten op de korte termijn. En dat gaat ten koste van onze twee grootste rijkdommen: arbeid en onze aarde. De tegenstelling wordt steeds scherper.

De reden dat Shell door blijft gaan met boren naar olie? De reden dat grote bazen jongeren in onzekerheid storten met 0-urencontracten? De reden dat we wapens verkopen aan foute regimes als Saoedi-Arabië? Het is lucratief, het levert winst op.

Het is aan ons om economische ongelijkheid, sociaal onrecht en uitbuiting van de aarde samen te brengen in één samenhangend verhaal, want alles hangt met alles samen. Het huidige economische systeem heeft duidelijk gefaald. Het is tijd voor een alternatief. Wij moeten als jongeren toch in staat zijn om een andere maatschappijvorm naar voren te schuiven die geen roofbouw pleegt op natuur, mens en arbeid voor winstmaximalisatie op de markt?

Dat brengt me bij de laatste belangrijke reden dat 2018 een belangrijk jaar is voor socialisten. De enige échte socialistische jongerenbeweging van Nederland, bestaat dit jaar namelijk 15 jaar. Reden voor een feestje. Maar er is ook werk aan de winkel. Tegen de stroom in zwemmen is zwaarder, maar niet onmogelijk. Zalmen doen het ook. En de 1 procent heeft dan misschien de macht en de middelen, maar wij hebben de aantallen. Want om die grote problemen op te lossen is solidariteit nodig: om oorlog en klimaatverandering tegen te gaan, om ongelijkheid te bestrijden, om zekerheid in werk te krijgen en bestaanszekerheid in het algemeen. Hiervoor moeten we collectieve oplossingen afdwingen door middel van solidariteit in actie. Want wanneer mensen samen opstaan, veranderen ze de geschiedenis.

Dus om een vuist te maken tegen egoïsme en marktdenken, moeten we strijden voor de publieke zaak. Of dat nu een studentenbeweging is tegen rendementsdenken en voor gratis onderwijs, zoals nu weer in Utrecht en Amsterdam op onze universiteiten, of in het hele land met mbo-studenten tegen achterlijke schoolkosten, of in Vlaardingen voor beter vervangend busvervoer. De kleine en grote overwinningen in al deze gevechten vergroten het zelfvertrouwen van groepen mensen. Solidariteit organiseren we samen. En in die sociale strijd moeten we blijven benoemen waar de tegenstellingen zitten en wie de macht heeft. We blijven bouwen aan een beweging van onderop die die macht durft te bevragen en uit te dagen. Het is uiteindelijk aan ons om onze toekomst weer te veroveren.

Aan de slag!