Blog / 23 augustus '16 / Landelijk

Lisa de Leeuw

“Gij zult flexibel zijn!”

Dit is een shout out naar alle jongeren. Je hoort het continu om je heen: “Je bent jong, dus je wil flexibel zijn”. ‘Flexibel werk’ is hip, ‘flexibel werk’ is modern. Afgelopen week plaatste uitzendbureau Randstad op Facebook: “We zien dat veel mensen, vooral jongeren, een vaste baan steeds minder belangrijk vinden”. En eerder dit jaar kopte het Algemeen Dagblad: “Jongeren willen geen vast, maar een flexibel contract” (belangrijk: gebaseerd op onderzoek van uitzendbureau YoungCapital). Maar is dat zo? Willen wij met zijn allen graag ‘job hoppen’ van de ene onzekere baan, naar de volgende? De reacties op Facebook onder dergelijke posts laten zien van niet. En als ik zelf om me heen kijk, zie ik vooral veel mensen die helemaal klaar zijn met die continue onzekerheid. Bovendien toont veel onderzoek (onderzoek dat niét door een uitzendbureau zelf is uitgevoerd) inderdaad aan dat het merendeel van de mensen met een tijdelijk contract dat eigenlijk niet wil. Het Centraal Bureau voor Statistiek liet bijvoorbeeld dit jaar nog zien dat meer dan 80 procent van de mensen met een tijdelijke baan, liever een vast contract heeft.

In de afgelopen tien jaar verdwenen er 500.000 vaste banen en kwamen er 1,2 miljoen zogenaamde ‘flexibele banen’ bij. Daarvan bestaat het grootste deel uit tijdelijke contracten en zijn het vooral jongeren die zo’n contract hebben. Tijdelijke contracten brengen veel problemen met zich mee. Zo zorgen ze voor meer onzekerheid en meer stress. Het zorgt ervoor dat je minder snel je mond open trekt op je werk, want je wil geen risico lopen dat je contract niet wordt verlengd. Het holt daarmee de democratie op de werkvloer uit. En een tijdelijk contract ondermijnt collectieve actie, want onder het neoliberale kapitalisme met haar onzekere arbeidsmarkt zijn we elkaars concurrenten en ga je voor jezelf. Kortom, er is sprake van een groeiende groep werkers, die in onzekerheid leeft, weinig zeggenschap heeft op de werkvloer en collectief niet vertegenwoordigd is. Zoals Jan Marijnissen het in 2014 al treffend verwoordde: “het taboe op uitbuiting is aan het vervliegen”. Alleen het grote geld profiteert van deze ontwikkeling.

Ik zeg het niet vaak – eigenlijk nooit – maar Alexander Pechtold snapt het. Althans, nu de verkiezingen voor de deur staan. Hij ziet op dit moment namelijk dat mensen helemaal niet blij zijn met al die onzekere banen. Daarom riep de koning van de onzekere arbeidsmarkt himself afgelopen week dat er “een keiharde tweedeling tussen werknemers” is en dat “een vaste baan voor iedereen die dat wil bereikbaar moet zijn”. In 2012 stond nog in het verkiezingsprogramma van D66: “Eigen verantwoordelijkheid en flexibiliteit passen bij een moderne arbeidsmarkt”. Pechtold kraamt onzin uit en maakt zichzelf volstrekt ongeloofwaardig. Het was minister Melkert van Sociale Zaken (PvdA) die in de jaren negentig het startschot gaf voor de ontbinding van vast werk. En het waren partijen als VVD en GroenLinks met D66 voorop die vervolgens gretig doortimmerden aan die ingeslagen weg.

Onzeker werk wordt dus vaak gepresenteerd als een gegeven, een natuurwet. Maar dat is het niet. Uitzendbureaus en het bedrijfsleven vertellen ons dat we flexibiliteit willen, omdat zíj er belang bij hebben dat we dat geloven. En flexibel klinkt lekker, want niemand wil vastgeroest zijn. Daarom is het zo’n doortrapt begrip. Flexibiliseringsgeile politici hebben de arbeidsmarkt zelf zo vormgegeven, omdat ze liever hun oren laten hangen naar het grote geld dan naar de werkers die de winst creëren. Onzekerheid is geen toevallige bijkomstigheid van de moderne tijd, maar een politieke keuze.

Wat we nodig hebben is een beweging, van jong tot oud, die zegt: wij pikken dit niet langer. Wij willen zekerheid en echt werk. Wij willen een huis kunnen kopen of onze huur fatsoenlijk kunnen betalen. Wij willen met zekerheid kunnen bouwen aan onze toekomst. We moeten ons niet langer laten uitbuiten en tegen elkaar laten uitspelen, maar ons verenigen tegen het grote geld en de politici die hen dienen. Zij profiteren van een onzekere arbeidsmarkt en wij zijn daar de dupe van. Tijd voor verandering!